Deel 1: De wereld achter een rode ibis
Wie de eetkamer van Kasteel Loenersloot binnenstapt, kijkt niet naar gewoon behang. De wanden zijn bedekt met geschilderde doeken vol bomen, dieren, mensen en gebouwen. In de achttiende eeuw was dat een geliefde manier om de buitenwereld naar binnen te halen. Waar wij vandaag een poster of foto ophangen, lieten welgestelde families complete kamers veranderen in een geschilderd landschap. In de komende edities van ons magazine lichten we stap voor stap een van deze bijzondere wanden uit. Het gaat om het grote behang in de eetkamer van Kasteel Loenersloot: een doek van maar liefst 3,53 bij 6,73 meter.
We beginnen links op deze wand. In de hoek gaat een deur naar de keuken schuil, vrijwel onzichtbaar verwerkt in het behang. Tussen alle details trekt één vogel direct de aandacht: de rode ibis. Met zijn opvallende rode verenkleed steekt hij af tegen de zachte kleuren van het landschap. Voor bezoekers van de eetkamer moet dit een bijzonder dier zijn geweest. In de achttiende eeuw groeide de belangstelling voor planten en dieren uit verre landen. Schepen brachten exotische soorten naar Europa en rijke verzamelaars waren gefascineerd door alles wat zeldzaam en bijzonder was. De rode ibis paste perfect in die nieuwsgierigheid naar de wereld buiten Nederland.
De behangsels van Loenersloot werden aangebracht tijdens de grote verbouwing van het kasteel in de jaren 1770. Ze worden toegeschreven aan de Haarlemse behangselfabriek van Jan en Jacobus Augustini. Ooit waren er in Nederland duizenden kamers met geschilderde behangsels. Daarvan zijn er nog maar ongeveer 150 over. Wat de behangsels van Loenersloot extra bijzonder maakt, is dat in drie kamers de oorspronkelijke behangsels al 250 jaar onafgebroken op hun plek hangen. Bovendien zijn er nog maar weinig buitenplaatsen waar zo'n omvangrijke verzameling vogelbehangsels bewaard is gebleven.
Maar ook in Loenersloot heeft de tijd zijn sporen nagelaten. Op veel plekken laat de verf los, zitten scheuren in het doek en is de vernis vergeeld. Restauratie is nodig om deze zeldzame kunstwerken voor de toekomst te behouden. Zo vertelt een kleine rode vogel niet alleen het verhaal van de fascinatie voor exotische dieren in de achttiende eeuw, maar ook van een bijzonder stuk erfgoed dat onze zorg nodig heeft.