De (verwoestende) impact van de Amerikaanse rivierkreeft in Utrecht
Onder water voltrekt zich een stille ramp in onze Utrechtse natuur. De Amerikaanse rivierkreeft heeft zich in korte tijd razendsnel verspreid door de Nederlandse wateren. De tientallen miljoenen kreeften verdringen inheemse soorten en verstoren complete watersystemen. In onze natuurgebieden is de invasie momenteel het grootst in Polder Bolgerijen en delen van het Kromme Rijngebied. Maar ook op andere plekken zien we de kreeft vaker en in grotere aantallen. Lees meer over de impact van de Amerikaanse rivierkreeft, hoe we gericht ingrijpen en wat er nodig is om onze natuur tegen deze kreeft te beschermen.
De Amerikaanse rivierkreeft in Utrecht
De Amerikaanse rivierkreeft is een Noord-Amerikaanse zoetwaterkreeft die zich sinds het einde van de vorige eeuw razendsnel door Nederland verspreidt. Dat gaat hard: één vrouwtje kan tot wel 600 eitjes dragen en de huidige natuurlijke vijanden houden de explosieve groei nog onvoldoende in bedwang.
In de natuurgebieden van Utrechts Landschap komen de rode-, gevlekte-, gestreepte- en geknobbelde Amerikaanse rivierkreeft voor. In belangrijke leefgebieden voor amfibieën, zoals poelen en sloten, richten zij grote schade aan. De inheemse Europese rivierkreeft is zelfs vrijwel volledig verdwenen door verlies van leefgebied en de kreeftenpest die de Amerikaanse rivierkreeft met zich meebracht.
Grote problemen door de Amerikaanse rivierkreeft
De schade van de Amerikaanse rivierkreeft stopt niet bij één plant of diersoort. Alles in een watersysteem hangt met elkaar samen. Zodra rivierkreeften waterplanten opeten en de bodem omwoelen, ontstaat een kettingreactie waardoor complete ecosystemen verschralen.
De Amerikaanse rivierkreeft zet onze onderwaterwereld onder grote druk:
- Eet onderwaterplanten en knipt ze kapot. Schuil- en voortplantingsplekken verdwijnen, met negatieve gevolgen voor lokale soorten die afhankelijk zijn van deze planten zoals vissen, amfibieën, waterinsecten en vogels;
- Eet als alleseter ook larven en eitjes van amfibieën, vissen en insecten. Hierdoor storten populaties in, verdwijnen soorten en wordt voedsel schaarser;
- Woelt de bodem en maakt helder water troebel. Minder zonlicht bereikt de waterbodem, waardoor het zuurstofgehalte afneemt en algen meer ruimte krijgen. Waterplanten die voor zuurstof zorgen herstellen moeilijker en de lokale biodiversiteit neemt verder af;
- Graaft gaten, gangen en holen in oevers en dijken. Dit zorgt voor instabielere en afbrokkelende oevers die kunnen verzakken en zwakkere dijken.
Zonder waterplanten geen leven
Waterplanten vormen de basis van een gezond watersysteem. Ze zorgen voor zuurstof, voedsel en schuilplaatsen voor talloze planten en dieren. Wanneer rivierkreeften deze planten opeten, verdwijnt stap voor stap het leven onder water. Een bijkomend probleem is dat de kreeft meerdere kilometers over land kan lopen en zich snel verspreidt.
Waarom ingrijpen nu nodig is
Kwetsbare soorten zoals de heikikker, kamsalamander, libellen, waterkevers en watervlooien zijn afhankelijk van helder, plantenrijk water. Juist die leefgebieden verdwijnen door de opmars van de Amerikaanse rivierkreeft. Ingrijpen is daarom hard nodig.
Hoe langer we wachten, hoe moeilijker en kostbaarder het wordt om het watersysteem te herstellen. Waterkwaliteit verslechtert, kwetsbare soorten verdwijnen en lokale ecosystemen raken uit balans. Ook is de schade aan oevers een schadepost die alleen maar blijft oplopen. Niets doen is dus geen optie.
“We krijgen de Amerikaanse rivierkreeft waarschijnlijk niet meer weg uit Nederland, maar door gericht beheer kunnen we voorkomen dat hij onze waternatuur volledig overneemt en de biodiversiteit nog verder beschadigt.”
Anne Reichgelt
Regiohoofd Utrechts Landschap
Zo bestrijden we de Amerikaanse rivierkreeft
Binnen onze natuurgebieden bestrijden we de Amerikaanse rivierkreeft op verschillende natuurvriendelijke en gerichte manieren. We testen met vangsystemen zoals de Craybar van Waardenburg Ecology. De rivierkreeften worden gevangen in een speciaal systeem waar vogels ze vervolgens gemakkelijk uit kunnen halen. Met als extra voordeel: geen bijvangst van andere soorten.
Ook vangt in Vijfheerenlanden een beroepsvisser met vergunning deskundig de Amerikaanse rivierkreeften. Deze visser beschikt over de vereiste vergunning en werkt met speciaal materiaal dat verdere natuurschade beperkt. Zo zetten we door het actief wegvangen van deze kreeften in op populatievermindering.
Schade voorkomen met slim natuurbeheer
Bij het aanleggen van nieuwe amfibiepoelen houden we rekening met het gedrag van de Amerikaanse rivierkreeft. Zo houden we voldoende afstand tot sloten, vermijden we verbindingen met besmet water en isoleren we waar nodig kwetsbare natuur. Dit geeft nieuw onderwaterleven een kans om tot een gezond lokaal ecosysteem uit te groeien.
Ook richten we natuurvriendelijke oevers in die beter bestand zijn tegen klimaatextremen en planten en dieren meer ruimte bieden. Dit draagt bij aan het herstel van leefgebieden voor een groot aantal oeverplanten en diersoorten. Ook laat onderzoek zien dat deze oevers mogelijk minder gevoelig zijn voor schade door rivierkreeften.
De natuur zoekt z’n weg
Waar mogelijk laten we natuurlijke processen hun werk doen. Bij de Amerikaanse rivierkreeft is de verstoring echter zo groot dat ingrijpen noodzakelijk is. Gelukkig ontdekken steeds meer dieren deze rivierkreeft als voedsel. Onder andere de blauwe reiger, zilverreiger, fuut, meerkoet, snoek, paling en otter lusten hem rauw. Helaas gaat het natuurlijke herstel waarschijnlijk niet snel genoeg. Het kan nog tientallen jaren duren voor de natuur balans heeft hervonden en misschien gebeurt dit nooit. Daarom grijpen we nu gericht in met de eerder genoemde maatregelen om de natuur een handje te helpen en beschermen.
Wat is er nog meer nodig?
Voor een echt effectieve bestrijding van de Amerikaanse rivierkreeft is een landelijke aanpak, aanpassing van de huidige regelgeving en structureel beheerbudget nodig. Dit maakt het effectief én verantwoord vangen en monitoren van Amerikaanse rivierkreeften op grote schaal mogelijk. Ook is structureel budget nodig om de maatregelen uit te voeren, schade te herstellen en natuurvriendelijke oevers aan te leggen en te onderhouden.
“De natuur zit niet te wachten op aquarium- en vijverdieren. Zelfs met de beste bedoelingen verstoort dit de inheemse natuur en kan het zoals bij de Amerikaanse rivierkreeften zelfs een plaag worden. Zet daarom nooit zelf dieren uit. Dit voorkomt een hoop problemen en schade aan de natuur.”
Markus Feijen
Ecoloog Utrechts Landschap
Bescherm de Utrechtse onderwaterwereld
Sloten en poelen gezond houden begint met op tijd ingrijpen. Help mee om de Utrechtse onderwaterwereld te beschermen, zodat ook toekomstige generaties kunnen genieten van een rijke en levende natuur.
DONATIEFORMULIER