De (verwoestende) impact van de Amerikaanse rivierkreeft in Utrecht
Onder water voltrekt zich een stille ramp. Amerikaanse rivierkreeften verdringen inheemse soorten en brengen complete watersystemen uit balans. De problemen zijn het grootst in Polder Bolgerijen en delen van het Kromme Rijngebied, maar ook elders nemen de aantallen toe.
Snelle opmars van een exoot
Amerikaanse rivierkreeften hebben zich sinds het einde van de vorige eeuw razendsnel door Nederland verspreid. Eén vrouwtje kan tot wel 600 eitjes dragen en natuurlijke vijanden houden de groei nog onvoldoende in bedwang. Bovendien kunnen de kreeften over land lopen en zo nieuwe wateren bereiken.
In de natuurgebieden van Utrechts Landschap komen vier Amerikaanse rivierkreeftsoorten voor: de rode, gevlekte, gestreepte en geknobbelde Amerikaanse rivierkreeft. Vooral in poelen en sloten, belangrijke leefgebieden voor amfibieën en waterinsecten, veroorzaken ze grote schade. De inheemse Europese rivierkreeft is inmiddels vrijwel verdwenen door verlies van leefgebied en de kreeftenpest.
Zo raakt het watersysteem uit balans
Waterplanten vormen de basis van een gezond watersysteem. Ze leveren zuurstof en bieden voedsel, beschutting en voortplantingsplekken. Wanneer rivierkreeften planten opeten en de bodem omwoelen, ontstaat een kettingreactie:
- Waterplanten verdwijnen, waardoor vissen, amfibieën, insecten en vogels leefgebied verliezen.
- Eitjes en larven worden opgegeten, waardoor populaties van andere soorten afnemen.
- Helder water wordt troebel, waardoor minder licht de bodem bereikt en waterplanten moeilijk herstellen.
- Oevers en dijken raken beschadigd door de holen en gangen die de kreeften graven.
De zeldzame kamsalamander valt vaak ten prooi aan de Amerikaanse rivierkreeft
Kwetsbare soorten zoals de heikikker, kamsalamander, libellen en waterkevers zijn afhankelijk van helder en plantenrijk water. Hoe langer we wachten, hoe moeilijker en kostbaarder het herstel wordt. Niets doen is daarom geen optie.
“We krijgen de Amerikaanse rivierkreeft waarschijnlijk niet meer weg uit Nederland, maar door gericht beheer kunnen we voorkomen dat hij onze waternatuur volledig overneemt en de biodiversiteit nog verder beschadigt.”
Anne Reichgelt
Regiohoofd Utrechts Landschap
Zo bestrijden we de Amerikaanse rivierkreeft
Binnen onze natuurgebieden bestrijden we de Amerikaanse rivierkreeft op verschillende natuurvriendelijke en gerichte manieren. We testen met vangsystemen zoals de Craybar van Waardenburg Ecology. De rivierkreeften worden gevangen in een speciaal systeem waar vogels ze vervolgens gemakkelijk uit kunnen halen. Met als extra voordeel: geen bijvangst van andere soorten.
Ook vangt in Vijfheerenlanden een beroepsvisser met vergunning deskundig de Amerikaanse rivierkreeften. Deze visser beschikt over de vereiste vergunning en werkt met speciaal materiaal dat verdere natuurschade beperkt. Zo zetten we door het actief wegvangen van deze kreeften in op populatievermindering.
Schade voorkomen met slim natuurbeheer
Bij het aanleggen van nieuwe amfibiepoelen houden we rekening met het gedrag van de Amerikaanse rivierkreeft. Zo houden we voldoende afstand tot sloten, vermijden we verbindingen met besmet water en isoleren we waar nodig kwetsbare natuur. Dit geeft nieuw onderwaterleven een kans om tot een gezond lokaal ecosysteem uit te groeien.
Ook richten we natuurvriendelijke oevers in die beter bestand zijn tegen klimaatextremen en planten en dieren meer ruimte bieden. Dit draagt bij aan het herstel van leefgebieden voor een groot aantal oeverplanten en diersoorten. Ook laat onderzoek zien dat deze oevers mogelijk minder gevoelig zijn voor schade door rivierkreeften.
De natuur zoekt z’n weg
Waar mogelijk laten we natuurlijke processen hun werk doen. Bij de Amerikaanse rivierkreeft is de verstoring echter zo groot dat ingrijpen noodzakelijk is. Gelukkig ontdekken steeds meer dieren deze rivierkreeft als voedsel. Onder andere de blauwe reiger, zilverreiger, fuut, meerkoet, snoek, paling en otter lusten hem rauw. Helaas gaat het natuurlijke herstel waarschijnlijk niet snel genoeg. Het kan nog tientallen jaren duren voor de natuur balans heeft hervonden en misschien gebeurt dit nooit. Daarom grijpen we nu gericht in met de eerder genoemde maatregelen om de natuur een handje te helpen en beschermen.
Wat is er nog meer nodig?
Voor een echt effectieve bestrijding van de Amerikaanse rivierkreeft is een landelijke aanpak, aanpassing van de huidige regelgeving en structureel beheerbudget nodig. Dit maakt het effectief én verantwoord vangen en monitoren van Amerikaanse rivierkreeften op grote schaal mogelijk. Ook is structureel budget nodig om de maatregelen uit te voeren, schade te herstellen en natuurvriendelijke oevers aan te leggen en te onderhouden.
“De natuur zit niet te wachten op aquarium- en vijverdieren. Zelfs met de beste bedoelingen verstoort dit de inheemse natuur en kan het zoals bij de Amerikaanse rivierkreeften zelfs een plaag worden. Zet daarom nooit zelf dieren uit. Dit voorkomt een hoop problemen en schade aan de natuur.”
Markus Feijen
Ecoloog Utrechts Landschap