De vogel van het jaar 2026 is… de steenuil!
Ken je de steenuil? Het is het kleinste uiltje van ons land. Zo klein dat hij, als hij dat zou willen, bijna in je hand past. Klein zijn is zijn kracht. Zo verdwijnt hij moeiteloos in een boomholte, onder een dakpan of – in theorie – in je jaszak. Handig, zeker in een wereld waar weinig plek overblijft. En daar ligt een uitdaging, want deze uil verdient zeker onze aandacht. Daarom neemt boswachter Jacqueline je in deze column mee in de fascinerende wereld van de steenuil.
Een norse harde werker
De naam van deze uil komt niet uit de lucht vallen. De steenuil is namelijk vaak te vinden op de stenen rand van muren, schuren en boerderijen. Daar voelt hij zich thuis. Al lijkt hij er niet echt blij mee te zijn. De eerste keer dat je hem ziet, vraag je je af wie hem zo vroeg uit bed heeft gebeld. Met zijn gele ogen, witte wenkbrauwen en permanente frons, lijkt hij altijd net iets te weten wat wij nog niet doorhebben. Alsof hij net heeft ontdekt dat alle muizen naar België zijn verhuisd. Maar schijn bedriegt, want achter dat norse koppie schuilt een harde werker.
Wijkagent
De steenuil is een echte dorpsbewoner. Zijn leefgebied is het kleinschalige boerenlandschap. Met flair beweegt hij zich tussen knotwilgen, schuurtjes, rommelige erven en oude boomgaarden. ’s Nachts houdt hij de boel scherp in de gaten. Als een wijkagent die je nooit ziet, maar die er wel degelijk is. Hij eet wat hij tegenkomt: insecten, wormen, muizen. Geen culinaire hoogstandjes, wel gewoon lekker effectief. Ook voor ons, want minder steenuilen betekent meer muizen. En meer muizen… Tja, dat loopt zelden goed af. Dan liever een fronsende uil op de schuur toch?
Liefde voor het leven
Steenuilen houden niet van gedoe. Hebben ze eenmaal een plek gevonden, dan blijven ze daar. En vinden ze een partner, dan is dat meteen voor het leven. Zonder datingapps en twijfel. Mooi hè? Rond februari begint het geflirt, waarna in het voorjaar drie tot vijf witte eitjes volgen. Alles volgens schema. Geen spektakel, geen drama. Het soort relatie waar je op kunt bouwen.
Kwetsbaar
Helaas is het leven van een steenuil vaak kort. Té kort. Veel jongen halen hun eerste jaar niet eens. Roofvogels, marters, verkeer; het ligt allemaal op de loer. De steenuil vliegt laag, omdat alles wat hij nodig heeft zich laag afspeelt. Helaas komen ze in hun vlucht daardoor ook te vaak auto’s tegen. Soms wordt er eentje oud. Vijftien jaar is het record in Nederland. Dat klinkt indrukwekkend, maar het is vooral een uitzondering. Een echte geluksvogel dus, geholpen door een landschap dat hem even niet in de steek liet.
Woonruimte
En daar wringt het. Ons landschap is steeds netter geworden. Minder hagen, minder holle bomen en minder rommel. Boomgaarden maakten plaats voor heldergroen, bloemloos gras dat zo strak is dat je je afvraagt welk dier er nog iets te zoeken heeft. De steenuil in elk geval niet. Zo verdwenen steeds meer nestplekken, samen met de chaos waar hij zo van houdt. Woonruimte is dus niet alleen voor ons mensen schaars geworden, maar ook voor de steenuil.
Vogel van het Jaar 2026
Ooit waren ze met velen. Nu zijn ze met beduidend minder. Kwetsbaar, noemen ze dat op de Rode Lijst van bedreigde diersoorten. Daarom staat de steenuil dit jaar extra in de schijnwerpers. Niet omdat hij daar zelf om heeft gevraagd, maar omdat hij het nodig heeft. Daarom vragen Sovon Vogelonderzoek, Vogelbescherming Nederland en de landelijke steenuilenwerkgroep STONE dit jaar extra aandacht voor de steenuil en is hij de vogel van 2026.
Wil jij ook een handje helpen? Vergeet dan luxe, wellness of all-inclusive en creëer juist een rommelhoekje. Of laat die oude boom staan en/of hang een nestkast op. Zo geef je het uiltje de ruimte die hij verdient en blijven we zelf genieten van deze wonderlijke kleine uil.
Boswachter Jacqueline van Dam
