Column: Kruid of onkruid?
onkruid (het; o) — ongewenste plant tussen de gekweekte gewassen. Zo staat het in het woordenboek. Maar wanneer is een plant eigenlijk onkruid? In deze column geeft boswachter Rien Harmsen zijn eigen kijk op die vraag.
Het woord ‘onkruid’ stamt al uit de middeleeuwen en wordt nog altijd veel gebruikt. Oorspronkelijk was het een term uit de akkerbouw, maar tegenwoordig denken we bij onkruid vooral aan planten die spontaan opkomen tussen de gekweekte planten in onze tuinen. Wat het ook is: het groeit er vanzelf, dus het is onkruid. Schoffelen, gif erop, azijn, gasbrander.
Sommige tuiniers gaan nog een stap verder en spreken de buren aan op hun onkruid. Soms letterlijk de buur maar vaak ook de gemeente of Utrechts Landschap.
“Hee buurman, doe eens wat aan dat onkruid! Straks waait het nog mijn tuin in!”
In de natuur bestaat geen onkruid
Beste buur; misschien is het voor een precieze tuinier om jaloers van te worden, maar wij bij Utrechts Landschap hebben geen onkruid. Een inheemse plant die hier van nature groeit, hoort bij het ecosysteem. Helemaal als de plant daar op eigen kracht terecht is gekomen.
Een goed voorbeeld van planten die al snel het stempel onkruid krijgen? Brandnetels, distels en bramen. Zij kunnen vanwege hun prikkelende eigenschappen en snelle verspreiding op weinig populariteit rekenen. Wie er echter een tijdje bij blijft staan, ziet dat het rond deze soorten krioelt van het leven: insecten, vogels, zoogdieren en spinnen.
Juist doordat ze weinig eisen stellen aan hun groeiplaats, zorgen deze planten vaak als eerste voor begroeiing, beschutting en voedsel in een nieuw gebied.
Het is overigens niet zo dat we nooit ingrijpen. Soms maaien of verwijderen we soorten om kwetsbare natuur meer ruimte te geven. Zo halen we een deel van de braam weg in de uiterwaarden. Maar ons uitgangspunt is simpel: een inheemse plant die hier van nature groeit, is in de basis geen onkruid maar onderdeel van de natuur die we beschermen.
Exoten
Zijn dan alle planten die zichzelf verspreiden welkom in onze natuurgebieden? Nee, zeker niet. Uitheemse planten die bijvoorbeeld via tuinen in de natuur terecht zijn gekomen, kunnen op veel plekken de oorspronkelijke begroeiing bedreigen door hun enorme groeikracht en het ontbreken van natuurlijke vijanden.
Denk dan aan de Japanse en Afghaanse duizendknoop, Amerikaanse reuzenberenklauw, reuzenspringbalsemien en zelfs de vlinderstruik. Maar ook vijverplanten als watercrassula en grote waternavel vormen inmiddels een probleem. Het zijn allemaal planten die van oorsprong niet in onze natuur thuishoren.
Dus blijf ik het een leuke vraag vinden: wie verspreidt er nu echt onkruid?
