Zo werken we (samen) aan natuurbrandpreventie

Door langere periodes van droogte en hogere temperaturen neemt het risico op natuurbranden toe. In Utrecht speelt deze dreiging vooral op de Utrechtse Heuvelrug, na de Veluwe het grootste aaneengesloten bos- en heidegebied van Nederland. Hoe werkt Utrechts Landschap aan natuurbrandpreventie?

Toenemende droogte

De bodem kraakt onder je voeten. Waar normaal water staat, ligt nu droog zand en langs het pad ligt een tapijt van dorre dennennaalden en bladeren. Ook in onze bossen zijn de gevolgen van droogte steeds zichtbaarder en ontstaat een hoger risico op natuurbranden. Utrechts Landschap werkt samen met de provincie Utrecht, andere natuurorganisaties, overheden en de Veiligheidsregio Utrecht, om het risico op een natuurbrand zo klein mogelijk te maken. Want een natuurbrand helemaal voorkomen kan niet. Voorbereid zijn wel.

Geen hulpdienst

Als natuurbeheerder hebben we een duidelijke rol in deze samenwerking: de balans bewaken tussen natuurwaarde en veiligheid. Utrechts Landschap is geen hulpdienst zoals de brandweer, maar we werken wel samen. Onze boswachters onderhouden gedurende het jaar contact met de brandweer en gaan waar mogelijk samen de gebieden in.

Boswachter Maarten den Hartigh: “Door samen routes te controleren of te oefenen raak je beter op elkaar ingespeeld. We zorgen dat onze gebieden goed toegankelijk blijven voor hulpdiensten, bijvoorbeeld door paden te onderhouden en overhangende takken weg te halen. Zo kunnen hulpdiensten snel hun weg vinden op het moment dat elke seconde telt.”

Nieuwe aanpak

Door het verhoogde risico op natuurbranden is onze aanpak van natuurbrandpreventie in de afgelopen jaren veranderd. Natuurbranddeskundige Marcel Geluk licht toe: “De afgelopen twintig jaar legden we vooral de focus op brandbestrijding. Die aanpak is niet meer toereikend voor de komende twintig jaar. Slimme inrichting van gebieden met aandacht voor natuurwaarden en veiligheid zijn noodzakelijk om het risico beheersbaar te houden.”

Daarin trekt de VRU sinds enkele jaren samen op met bijvoorbeeld Utrechts Landschap: “We werken samen met de provincie, gemeenten en terreinbeherende organisaties om de waardevolle natuur klaar te maken voor de toekomst. Het doel is om kwetsbare natuur zo in te richten dat die niet verloren gaat door een natuurbrand.” Utrechts Landschap ondersteunt deze ambitie die alleen haalbaar is met inspanning van alle betrokken partijen.”

Vuur vertragen

Wie door het gebied loopt, valt het mogelijk niet eens op. Utrechts Landschap achter de schermen doen we veel om het risico op grote branden te verkleinen. Ons gebied is opgedeeld in verschillende zones, gescheiden door wegen, open stukken en natuurlijke grenzen. Zo’n open strook of pad kan de verspreiding van vuur vertragen, waardoor er meer tijd is om in te grijpen. 

Ook verwijderen we op specifieke plekken zeer brandbare begroeiing, zodat vuur minder makkelijk overslaat. Gerichte maatregelen dus, waarbij we de natuur zo veel mogelijk met rust laten. Volgens ecoloog Markus Feijen nemen we dan ook nooit ‘zomaar’ maatregelen.

Werken aan weerbare natuur

Al tientallen jaren werken boswachters en terreinmedewerkers aan de verloofing van onze bossen: bossen met veel naaldbomen vormen we geleidelijk om naar gemengd bos met loofbomen. Deze  bomen zijn minder brandbaar, weerbaarder tegen droogte en vuur en zorgen ook nog eens voor meer variatie waar planten en dieren van profiteren.

Een mooi voorbeeld is Landgoed Moersbergen waar linden de natuur verjongen en ook de berk zijn karakteristieke witte bast weer laat zien. Ook op de Laarsenberg is de natuurlijke verjonging in volle gang met de verspreide aanplant van zoete kers en linde. En heb je in De Paltz de lindes al gezien? Deze bossen groeien komende jaren verder uit tot klimaatbestendige natuur die bijdraagt aan brandpreventie en nieuwe kansen biedt voor planten en dieren.

Samen opletten

Natuurbrandpreventie begint bij mensen. De meeste natuurbranden ontstaan door bezoekers in natuurgebieden.. Zeker in droge periodes, wanneer het druk is in de natuur, nemen de risico’s toe. Een auto die net iets te ver in het gras staat, een weggegooide sigarettenpeuk of een stukje glas in de zon; het zijn kleine dingen met mogelijk grote gevolgen. 

Boswachter Maarten roept mensen op om goed voorbereid de natuur in te gaan: “We zien steeds meer bezoekers in onze gebieden. Dat vraagt om extra bewustzijn. Houd je aan het rook- en vuurverbod en wees alert. Zo verkleinen we samen het risico op een natuurbrand.”